Het kan snel gaan als je begint met het in de markt zetten van je nieuwe internettoepassing. En wat  vervolgens te doen als er plotseling succes is? Dat is de vraag die gesteld kan worden aan de hand van twee recente boeken over op dit moment twee nog steeds populaire digitale diensten. In het boek met de simpele titel ‘Hyves’ beschrijft Eva Kol de opkomst van het met name in Nederland populaire sociale netwerk Hyves. Kol schreef haar boek als studente aan de Universiteit van Amsterdam en was lange lange tijd werkzaam bij Hyves. Zo kreeg zij een waardevol kijkje in de keuken in het optuigen van zoiets ongrijpbaars als een sociaal netwerk. De vrije toegang tot vrijwel iedereen in het bedrijf laat zich teruglezen in het boek en maakt het alleen als historisch gezien een waardevol document.

Minstens even waardevol is het boek van de Amerikaanse onderzoeksjournalist Wagner James Au.  Hij doet nagenoeg hetzelfde als Kol maar dan voor Second Life. Onder de titel The Making of Second Life – Notes from the New World beschrijft hij, ook grotendeels van binnenuit, welke keuzes de makers van Linden Lab maakten bij het ontwikkelen van hun virtuele wereld. Hij interviewde een groot aantal medewerkers van het bedrijf en ook zijn werk laat zich lezen als een boek over (zeer recente) internetgeschiedenis.

Geschiedenis? Maar Second Life en Hyves bestaan toch nog? Jazeker, gelukkig wel. Maar geen heden zonder verleden. Om de toekomst te snappen en te duiden is het altijd zinnig om terug te kijken. En hoe dat beter te doen dan de boeken in te duiken met twee vlot geschreven page turners die, zoals het goede boeken over dit onderwerp betaamt, meer vragen oproepen dan beantwoorden. Over het nut van het doorgronden van Hyves zal weinig discussie bestaan. Op dit moment is dit het sociale netwerk van Nederland, inclusief eigen werkwoord, “We hyven!”. Maar Second Life, bestaat dat nog? Het zou jammer zijn om je door de hype, die met name door de schrijvende pers is opgebouwd en vervolgens genadeloos weer is afgebroken, een rad voor de ogen te laten draaien. Ook al is Second Life volgens velen een vlek op de web 2.0-kaart, een virtuele wereld die nu nog relatief weinig bezocht wordt en die na een eventueel bezoek van vijf minuten door de meerderheid van de bezoekers onmiddellijk wordt afgeschreven, toch verdient de geschiedenis, het verhaal en het idee achter Second Life de aandacht van een ieder die ook maar iets over de digitale toekomst te zeggen heeft.

Het boek van Au laat zien hoe maakbaar de virtuele wereld feitelijk is en welke enorm fascinerende vraagstukken die niemand ooit had kunnen voorzien, te voorschijn komen als je gebruikers het heft zelf in handen geeft. Want alles kan in Second Life. Nou ja, alles? Juist daar wordt het interessant. Hoewel de makers van Linden Lab, eigenlijk bij puur toeval blijkt achteraf uit het verhaal van Au, de dappere beslissing maakten om makers zeggenschap te geven over hun eigen intellectuele eigendom, in de praktijk betekende het chaos. Elke dag waren er nieuwe sociale en technische problemen. Au wijst geeft veel aandacht aan deze paradox; hoewel Second Life bedoeld was als een het ultieme open universum, een oneindige wereld die enkel begrensd zou zijn door de creativiteit van de gebruiker, moest Linden Lab, vaak tegen haar zin in, optreden in de rol van wetgever. Of erger, die van politie agent. En juist dat leidde in de ogen van de meeste toegewijde bewoners tot volstrekte willekeur. Pas later werden er belangrijke knopen doorgehakt, maar de twijfel die destijds gezaaid werd laat tot op de dag van vandaag haar sporen na.

En zo zijn er nog tientallen andere lessen te leren. Zo draait de economie van Second Life in feite om het verkeer van haar bewoners. Dat wil zeggen, druk bezochte plekken komen boven aan de lijst met populaire locaties te staan en trekken vervolgens weer veel nieuwe bezoekers. En dus zorgden diegene die bezoekers nodig hadden, of dachten te hebben, ervoor dat er altijd mensen aanwezig waren op hun digitale lapje grond. Een les overigens waar maar weinig bedrijven uit de fysieke wereld die vrij laat hun intrek namen in de virtuele wereld, bekend mee waren. ABN Amro iemand? Hoewel Au aan het eind van zijn boek marketeers en ‘real businesses’ een paar expliciete tips geeft, blijft hij constant herhalen dat het de originele bewoners zijn die in Second Life aanzien en respect, en dus bezoekers en inkomst hadden.

Een in het oog springende overeenkomst die te zien is bij de ontstaansgeschiedenis van zowel Hyves als Second Life is die van onvoorzien en onstuimig succes. Zowel Kol als Au laten zien dat geen van de jonge groep ontwikkelaars het succes aan zag komen. Voortdurend liepen beide start-ups achter de feiten aan. En de toekomstvisie, als die al vastomlijnt was, werd (en wordt) voortdurend aangepast. Juist daarom zijn beide boeken, die van een Kol kost maar een tientje, het lezen waard. Hoewel heerlijk abstract is de allerbelangrijkste les van beide verhalen de oneindige maakbaarheid van de digitale wereld en dat een blik op vandaag morgen al tot de prehistorie kan worden gerekend.