Waarom is Indonesië een Facebook samenleving avant la lettre te noemen? Is het u opgevallen? Indonesië scoort goed in de statistieken van bijvoorbeeld Facebook en Twitter. Hoe is deze populariteit te verklaren? Deze CSN Blog Deel 2 zoomt in op enkele economische en sociaal-culturele factoren als drijvende krachten achter het Indonesische sociale web. CSN Blog Deel 1 van ‘Indonesië Facebook samenleving avant la lettre“ op 1 september 2011 besteedde aandacht aan facts & figures en vooral de politieke context waarbinnen de explosieve groei van sociale netwerken in De Gordel van Smaragd zich voltrekt.

Deze CSN blog is geschreven door KREM social media strateeg Marcel van Kanten en de Indonesische communicatie-adviseur Lorraine Riva (foto). Met dank aan Indira Reynaert van The Janeway voor haar kritische review.

ECONOMISCHE FACTOREN

Facebook niet halal, maar geeft status

AlJazeera & Indonesië correspondente Step Vaessen voorspelde onlangs in het VPRO-programma Zomergasten dat Indonesië over 30 jaar een economische supermacht gaat worden. De economie groeide gestaag met 6% in 2010. Een groeiende middenklasse oriënteert zich op statusverhogende (vooral Amerikaanse) westerse merken. Een Indonesiër die dagelijks op Facebook zit, toont aan dat hij een dure smartphone kan kopen of de surfkosten bij het internetcafé kan betalen. Blackberry en Nokia zijn de meest populaire smartphones. Het is trendy in grote steden dat Indonesiërs onderling Engels praten en met hun buitenlandse Engelstalige vrienden pronken, zo ook op het Amerikaanse Facebook. Zo levert het gebruik van de Facebook merk extra status op. Facebook voelt voor deze users als het dragen van een virtuele Louis Vuitton tas. In de Nederlandse culturele context geeft het hebben van buitenlandse vrienden juist geen speciale status, waardoor deze factor in relatie tot het gebruik van Facebook geen rol speelt.

Dat de Nahdlatul Ulama, de grootste moslim organisatie van het land, een fatwa heeft uitgesproken tegen Facebook omdat het sociale netwerk niet halal zou zijn, heeft weinig impact te hebben op de populariteit van Facebook. Sterker nog, bloggers keren zich massaal tegen deze fatwa. Een blogger noemt de NU conservatief, blind voor de mogelijkheden van moderne technologie en vindt dat deze NU-geleerden bijgeschoold moet worden.

Internetpenetratie

Volgens onderzoeksbureau Nielssen heeft Indonesië heeft de grootste penetratie van mobiel internet van Zuidoost-Azië. En maakt bijna de helft (48%)van de Indonesische online bevolking gebruik van mobiel internet. Nielssen voorspelt groei van mobiel internet met 30% zal groeien de komende 12 maanden. De internetpenetratie in Indonesië ligt met 21% onder het Aziatische gemiddelde van 38 procent. Weinig Indonesiërs hebben thuis een internetverbinding (want het is duur) en zijn daarom aangewezen op internetcafes (ongeveer 0,80 EUR – 1 EUR per uur) of mobiel internet (opwaardeerkaarten vanaf 1,80 EUR – 100 EUR. Beltegoed opwaarderen kan telefonisch of online).

Social networking kan een effectieve en efficiente manier om 220 miljoen inwoners van 300 verschillende culturen die 400 verschillende talen spreken te verbinden over 13.000 eilanden. Twitter is sinds kort ook in het Indonesische vertaald. De exploderende markt voor mobiel internet kan daarbij werken als een katalysator. Randvoorwaarde is wel dat de telecommunicatie infrastructuur deze groei kan bijbenen.

Wifi

Bij bezoek aan het toeristische dorpje Ubud op Bali valt op dat ieder hotel, café en restaurant over gratis wifi beschikt als service voor laptop dragende toeristen. Vanuit de Indonesische business wordt hier echter nog nauwelijks op ingespeeld. De eigenaren van de horeca willen alleen voldoen aan de eisen van de toeristen, zonder de technologie zelf optimaal te benutten. Het fenomeen Foursquare is alleen bekend bij internet savvy jonge Indonesiërs in de grote steden, terwijl je wel buitenlanders overal ziet inchecken op de meest afgelegen Indonesische eilanden.

SOCIALE FACTOREN

Fondsenwerving

De laatste jaren is er een groei van online initiatieven voor bloeddonatie, fondswerving en steunbetuigingen aan opmerkelijke gevallen zoals Prita Mulyasari, een vrouw die een gevangenisstraf kreeg omdat ze onttevreden was met de service van een ziekenhuis en daarover een klachtenbrief had gestuurd. Door de inzet van social media hebben initiatieven hun fondsen kunnen werven en een groot bereik kunnen realiseren.

Anti-terreur beweging

Op 17 juli 2009 ontplofte bij het Ritz-Carlton en JW Marriott hotel in de zakendistrict van Jakarta twee bommen. Deze terroristische zelfmoordaanslag is een aanleiding geweest voor een groep jongeren om Indonesia Unite te beginnen, een beweging die tegen alle vormen van terror in de Gordel van Smaragd. Op de website indonesiaunite.com staat het mandaat beschreven. #Indonesiaunite wordt tot nu toe vaak door Indonesische Twitteraars gebruikt wanneer het land iets doormaakt.

Rampen

Vanwege de ligging en vele vulkanen die het land rijk is komen natuurrampen vaak voor. Bloggerpeduli.org is een non-profit blogger community die zich bezig houdt met rampen en hulpverlening. De website biedt nieuws updates en informatie over rampen in Indonesië.

In oktober 2010 was het land ernstig getroffen door twee grote natuurrampen: de aardbeving en tsunami in de Mentawai eilanden en de uitbarsting van de vulkaan Merapi in Midden-Java. Door de trage bureaucratische hulpverlening zijn vrijwilligers ter plekke initiatieven gestart om mankracht (artsen en verplegers) fondsen en spullen te werven. Dit gebeurde via de Twitter accounts @jalinmerapi @savementawai. Nu, bijna een jaar na dato zijn de Twitter accounts van beide initiatieven nog steeds actief met de laatste tweets over de wederopbouw van de rampengebieden.

Maatschappelijke projecten

Andere interessante voorbeelden van hoe Twitter in Indonesië wordt ingezet voor maatschappelijke activiteiten:

@Blood4LifeID opgericht door een bekende blogger werft kosteloos bloeddonoren en coördineert bloeddonatie. @IDberkebun (Indonesia berkebun = Indonesisch tuinieren) stimuleert mensen om te tuinieren in de randsteden voor een gezonder milieu

@IDcerita (Indonesia bercerita = Indonesië vertelt verhalen) stimuleert mensen om podcast verhalen te maken voor kinderen. @BincangEdukasi (Bincang edukasi = praten over onderwijs) richt zich op verbetering van onderwijs. @selamatkanibu (Selamatkan ibu = red de moeder) verschaft informatie over de gezondheid van moeders en het verminderen van moedersterfte. @AIMI_ASI wil het bewustzijn vergroten over het belang van moedermelk.

CULTURELE FACTOREN

‘Gotong Royong’

Gotong Royong is een diepgeworteld begrip in Indonesië. Het staat voor de solidariteit, naastenzorg en elkaar helpen binnen de gemeenschap, zonder rekening te houden met het verschil in de sociale klasse. Gotong royong komt in de praktijk voor wanneer de situatie erom vraagt, zoals bij geboorte, huwelijk, ziekte, sterfte, huizenbouw, oogst en rampen.

Clifford Geertz, Amerikaanse cultureel antropoloog die veel over het sociale leven in Indonesië publiceerde, wijst op het belang van gotong royong. Gotong royong is een lange lijst van specifieke en vaak zeer ingewikkelde normen en waarden voor het uitvoeren van de samenwerking in het werk, de politiek en persoonlijke relaties. Denk daarbij aan moeilijk definieerbare begrippen als – rukun (“wederzijdse aanpassing”), gotong royong (“gezamenlijke peiling van lasten”) en tolong-menolong (“wederzijdse bijstand”).

Hypothese

De hypothese van de auteurs Marcel van Kanten en Lorraine Riva is dat social media in Indonesië een groot succes zijn omdat in de toepassing ervan veelal sprake is van online gotong royong. In het bijzonder bij de inzet van sociale netwerken voor maatschappelijke vraagstukken. Social media sluiten aan bij dit cultureel-antropologische concept van gotong royong en bij het natuurlijke talent bij de gemiddelde Indonesiër voor community building in het echte leven. Ofwel, de Indonesische samenleving is zelf het Facebook & Twitter concept avant la lettre. Social media zijn daarbij populair voor entertainment en ontspanning. Soitawati Salaam, een hoge beleidsmedewerker van het Ministerie van Volksgezondheid, geeft hiervoor als verklaring dat tijdens de langdurige dictatuur onder Soeharto de media uitsluitend werden ingezet voor entertainment en propaganda. De samenstelling van de top 10 Facebook pagina’s overall lijst (zie CSN blog Deel 1) bevestigt dit beeld.

Conclusie
Social media in Indonesië maken vooral zaken en situaties over het land inzichtelijker die vóór het social media-tijdperk ook al speelden, maar destijds onder het Suharto-regime gefilterd werden door onder staatscontrole functionerende masamedia (persbreidel). Echter door de transparantie van de snel uitdijende sociale netwerken worden onderwerpen, issues en situaties in de Indonesische samenleving aanzienlijk sneller en door een breder publiek in gesignaleerd en opgepakt.

Eerste Indonesische social marketing event

22 en 23 September wordt een mijlpaal in de volwassenwording van de Indonesische social media. Op deze datum start het eerste Indonesische social marketing congres genaamd Social Media Fest. Het thema luidt Social Media is YOU.. Naar verwachting komen er maar liefst 10.000 deelnemers op zoek naar social business opportunities. Lorraine Riva, Marcel van Kanten en de initiatiefnemers van Social Media Fest gaan in Deel 3 van deze CSN blog de hoogtepunten van dit bijzondere event belichten.

Be Sociable, Share!

•